am : eb.il.iğh-ğhi * yaratılış & varoluş ana bilgisinin & belgesinin iliği / iği > eng. umbilical, umbilical cord; lat. m½bilis < movibilis; mobil+e/ +ity; ar. meblâğ; am : eb.il.iğh-ğhi.sz > lat. imb¶cillus ~ imbecile; Bkz: y(ay).ol.am-ma : eb.il.iğh-ğhi

am.er ~ amer * 1. ana (doğuran, seven & sev(il)en er kişi), er ana; “ana gibi yar olmaz...”; 2. bey, başkan, komutan; bayrak açıp buyruk atan, emir veren > ar. âmir / emîr, emr; pers. mîr; Bkz: am.er.okh : ebe; 3. deniz {yeri}; 4. kısrak, dişi at > old eng. mearh (at) ~ mere ~ eng. mare (kısrak); am.er ~ am.or > lat. amor (aşk); mare (deniz); fr. amer / amère (acı); mer / mère (deniz / ana); “la mère du mair est tombé dans la mer... –anonymous french saying”; imlerdeki a, e ünlülerinin ö, ü ünlülerine değişimiyle am.er ~ öm.ür, yaşam & yaşam süresi; eng. life & life span / lifetime; ar. özad. Omar ~ osm. Ömer.

am.er : eb-be * 1. ana ebe; doğuran / doğurtan, seven & sev(il)en amer ebe kişi, ebe ana > ar. mürebbî, çocuk terbiye ve yetiştirilmesiyle uğraşan kimse, eğitimci; mürebb(î)+iyye, bir çocuğun bakım, eğitim görevini üstlenen özel öğretmen & eğitimci kadın; Bkz: am.(y)ay

am.er : gen ~ mercan * dişi er / ana / su yerinde var olan gen ~ gin / cin ~ can; denizlerde kayalık yerlerde yaşayan kırmızı kalker sz.kıl.et+on’lu (iskeletli) hayvan türü; bir çok durumda olduğu üzere bu sözcüğün de aramî ~ arabî kökenli olduğu ileri sürülür; gr. korallion; lat. corallium; fr. corail; eng. coral, a rocklike deposit consisting of the calcareous skeletons secreted by various anthozoans. Coral deposits often accumulate to form reefs or islands in warm seas; “la mère du mair est tombé dans la mer... –anonymous french saying”; Bkz: [ Obalok ]

am.er+on : gen * 1. dişi er / ana / su yerinde var olan+lar; su(ların) gen ~ gin / cin ~ can(ları); deniz erleri / yaratıkları; r ~ l dönüşümü yile meluncan’lar > fr. mélongène ~ eng. melongeon (patlıcan); 2. eng. melungeons, a group of North American people with mixed ethnic ancestry from NE Tennessee and SW Virginia; ► In his book, Brent Kennedy suggests Turkish, Moorish, Jewish, Spanish, Portuguese, African, northern European and Native American ancestry for the Melungeons,“The Melungeons: The resurrection of a Proud People; Mercer University Press, GA, 1994”.

am.(er)+en.ng : (y(ay).im-mi : [id].oğh-ğhu+us * amer (ana) erenin & eniğinin kut duası “amen” ünü,  kutsal yazı imi / yayımı, gök oğhus ~ gök kuş okuması; atalar sözü, öz deyişler gibi ilk öteni, söyleyeni ya da yazanı belirsiz amma toplumca benimsenmiş söylemlerin kaynağı, atsız > gr. anõnumos, adsız: an-, -sız; +onuma, ad; lat. anõnymus ~ eng. anonymous; It can be roughly translated into today’s English as “Dear Mother {Our Lady ~ the Goddess} knows whose {of her offshoots} the holy / sacred writing marks for our reading are... –DT.”

am.(er.(ı : ş).oğh).uz.am * ışıklı ana ışam+an(+lar)ın hava / yer / su / deniz ruhları; amrak erek / erk / ruh / kuz uzam(da) merak(lı) ışık oğhuz can+lar.

amerique (amerika) * fr. amérique; Bkz: am.er.okh : oğh-ğhu ▼

am.er.oğh : (uz).er.ng : otu * beyaz papatya; kel kız (margarit) çiçeği; marguerita; lat. anthemis chia; Bkz: o+t.ür.ük

am.er.okh ~ amrak * sevgili, yavuklu er / dişi; merak, merak uyandıran & meraklı olan er / dişi kişi; eski tr. erinç, dingin, “amrak köngül (arı / sıcak gönül) –DLT. I, 101-4”; “‘benign, friendly’, it came also to mean ‘to whom one is friendly; beloved, dear’ –Clauson, G.; An Etymological Dictionary of Pre-13th-Century Turkish, Oxford, 1972”; > mongol. amarağ (love, friendship); am.er.okh @ okh.er.am * Bkz: am.(y(ay) : er.okh ▼

am.er.okh : ebe ~ merhaba!.. * tr. am.er.okh ~ amrak ▲ damgalarına ebe im-mi’nin eklenmesi yile yapılan ış.or.am > r ~ l dönüşümü yilen arami ~ hebr. şalom; ar. ~ osm. selâm; ►“merak gebe dişi-er ereki amrak ebe olsun (merak ikisin arasında ebe olsun, bu gebelikten sevgi / dostluk doğsun)” anlamında töre(n)sel şoramlama; buna karşılık olarak alınan @ ebe+okh.er. am yanıtı ise“amrak (sevgi / dostluk) erek erkini aldım, (ben de) bekârım; gebe merak’ına bakarım; (sonrası) kerim!...” demeye gelir; iki kişi arasında olası bir yakınlık / sevgi girişimi için, bundan daha güzel üng+lü : im (ünlem) iletişimi düşünülemez; ancak kıt oğhuz kuzu kızların önlerine gelen & “merhaba” diyen her bakar-ökör’e (bekâr bakara ingek’e & kör öküze) “merhaba” diyerek yanıt vermesi de bazan sakıncalı olabilir; ► bu sevecen şoram (şalom ~ selâm)’ın aram ~ arab dilinden geldiğini var sayanlar yanı sıra, “okum havaya / boşa” anlamında farsça ~ marsça “mîr-heba” sözünden geldiğini (?) ileri sürenlerin sab.satı (safsata) açıklaması ise, hem farsçada “tîr” olan ok sözcüğünün yerine bey, emir; baş komutan (albay / tuğgeneral) anlamındaki “mir (mirza; miralay / mirliva)” sözcüğünün yanlış kullanımından, hem de özüm öz öt.ür.ük.iç-çe’mizdeki içerik & biçim yetkinliğini aktaramamasından ötürü, kısır bir uydurmadan öte gitmez; kaldı ki, söz konusu ik-ki : okh+lu’nun karşılaşması olayında –özellikle yer yüzündeki [ inter galaktik ] yerleşimin başladığı “kıran kırana” çağlarda– havaya ok atacak bir er, ereğini ıskalamış duruma düşmekle, daha “G(!)k” demeden karşısındaki atok ~ atak er tarafından ob.oğh.uz’undan (o yumru kuz boğazından) zımbalana bilirdi; Bkz: (am).er.(okh) : oğh.uz; am.(y)ay; am.(y(ay) : er.okh

am.er.okh : oğh-ğhu

© 1991 doğan türker  

am.er.okh : oğh-ğhu * 1. amerok : uğu, merak edilen sevgili uğu+erok (uğurlu uğrak) ereği; 2. amer : okuğu,ana deniz rok (kayalık) kuğusu, id.üng.y(ay) : okh-khu.or : at.is-si (dünya kartası ~ haritası)nda su kuşuna benzeyen yer; sevgili yurt, Amerika; iki kez  “america, america” demek, tam anlamıyla “güzel yurt, tutkunum sana!..” demeye gelir; place of beloved target (arrival of drawn arrow / idealistic destination (lucky hangout) that one is curious / anxious about; the rocky swan of the mother sea (swan-rock at sea); place looking like a water-bird on the world map (carta del mondo); beloved homeland, America; saying “america, america” equals to saying, “beloved land, I love thee!..–DT”; See: [ Letter to Newsweek ] & a reply from [ US News & World Report ] on the etymology; ► “Migration to the Americas, early movement or movements of humans to the Americas: The first people to come to the Americas arrived in the Western Hemisphere during the late Pleistocene Epoch (1.6 million to 10,000 years before present). Most scholars believe that these ancient ancestors of modern Native Americans were hunter-gatherers who migrated to the Americas from northeastern Asia. –Microsoft Encarta Encyclopedia, 2004”; ► “The names of thousands of places throughout the Americas are of Indian origin. –Pamela Munro, American Indian Languages, The Academic American Encyclopedia (© 1996 Grolier Multimedia Encyclopedia Version); ► “There is a now-respectable theory that shows that the Native Americans may have come over the Bering Strait. The latest genetic research shows that, indeed, the people on the other side of the Bering Strait in those days were Turkic, and that Native Americans do have genetic origins among Turkic populations. They share Shamanism. The Ojibwa use the word “yurt” for “tent.” Cherokees use “ana ata” for “father and mother.” There are other mythical connections as well.–Hugh Pope, Sons of the Conquerors : The Rise of the Turkic World; © 2007; ataturk.com/ content/view/44/ 80/”; Bkz: [ Amerique ]; [ Turanian languages ]; öt.ür.ük.(oğh.uş) : y(ay / iy)i; khan : kıran.er

(am).er.(okh) : oğh.uz

© Webshots

(am).er.(okh) : oğh.uz * 1. dişi yı(&)la+an er’in merak’ını okuyup, uyandırıp amor (aşk / tutku / sevda) okunu amok (hızla fırlatan / atan) magus (büyücü bilge can), gök amer (ana) kuzusu amrak (sevgili) oğhuz ok uç / kuş; uçucu kanatlı üç.uç.okh (çüçük ~ çiçek / çocuk / üç uçuk cemre); bebek kılıklı ok atıcı aşk tanrısı er.oğh.uz > gr. Eros, Afrodite oğlu; lat. Cupid, Venus oğlu; eur. Eros & rose, gül; erotic / +ism; ar. arusa, gelin; ar. arz, toprak, yer yüzü / dünya; fars. arzu, istek / sevda, tutku; 2.  (am).er.(okh) : oğh.uz ıl(&)a+an okh.(uz).am : eb[e].er > er.oğh.uz & okh.am : eb.er > Arzu ile Kamber; er.am : er.o(ğh.uz) & gög.ış.(oğh).er(+en) : (am). ata > Ramirez ~ Romeo et Guiglietta”; eur. Marco / Marcus; Bkz: [ Dünya Kadınlar Günü ]; gök : bitik

am.er.sz : ot.y(ay).er * anasız (babasız) / cansız / bakımsız otluk yer; böyle yerde yaşayıp, kuru ot yiyen er kişi > ar. maraz (hastalık, dert, illet); fr. marastre ~ marâtre (üvey / huysuz ana); Bkz: am.ıs-sı.sz. (y(ay).or; am.y(ay) : er.(oğh).sz.iç-çe; ot.oğh : sz

am.eyn

am.eyn : inc.öt : ot.ış * m ~ b dönüşümü uyarınca meyn ~ beyn inciten / inleten ateş > gr ~ eur. meningitis; inflammation of the meninges of the brain and the spinal cord, most often caused by a bacterial or viral infection and characterized by fever, vomiting, intense headache and stiff neck; Bkz: am.ne.iş.ti : ya?..; aş : at.am.okh; sz.kıl.et+on

am.gen * 1. The central part of the cosmogonic diagram of Mu, representing altogether their ış.oğh.y(ay) : oğh.{uz.am}.öt (Sky God) and his y(ay).er.at.ış.ng : {id}.eb.er+en (creation {of the} universe); this six-pointed star, or hexagram, is seen on the 12th century Seljukid caravanserails in Anatolia and on the precious silk fabrics of Ottoman period from the 14th c. onwards; tr. am.gen > hebr. magen @ ar. neg’m ~ necm, star; ger. magen, mide; Bkz: aş : at.am.okh; ►“Magen David has been a symbol of Judaism since the 17th century, and since 1897, the emblem of Zionism –MS Encarta Encyclopedia”;► “One of the most interesting symbols in use by men of the ancient world, by which they described these inseparable lokas and talas, was what is called in Hindustan Vishnu’s Sign, and which for some unknown reason among European mystics is called Solomon’s Seal. This symbol is one of the most widespread, familiar, and favorite symbols of the Asiatic-European world. –Purucker, G. de; Fundamentals of the Esoteric Philosophy, Theosophical University Press, Ca. 1979, p.480;  2. amgen kurgan * Kültigin & Bilge Kağan yazıtlarında yer adı olarak geçtiği düşünülen amgı / amga kurgan terimi, üçgen tasarım üzerinde kurulmuş M genli (kenarlı) duvarları olan bir korugan yapısını anlatmaktadır amgen kurgan is a tumulus (or a fortified place, a castle or a bunker) which has M-sided walls jutting out on a triangular plan –DT; Bkz: [ Davud'un Kalkanı Diğ'l O... ]; [ Magen David it ain’t... ]; ür.(ük).üng ~ ür.ün

am.(la : al).ma

am.(la : al).ma ya da al.(ma : am).la * 1. certainly the most betrayed and  corrupted divine order, articulated by Lord God to at.am : oğh.(uz).er > adam+ah (to vow) in front of am.er : (oğh.uz).at > (a)m+(oth)er, (a brave moth+er of love / amare ~ amour) shortly after their bio-engine+er(r)+ed  herm(es)+aphro+dit+ic operation; half of the term later incorrectly translated as al.ma # al.ma > “do not take an apple / apfel / pomme, etc.”, resulting in a “forbidden apple / venal fruit” legend or in ış.am.an : ög (shamanic / sham) tales of  “direst dangerous knowledge” to be censored for all generations of (w(h)o{mb})man : kind(er). ► This has the virtue of being the most illogical deduction ever made throughout all human existence with regard to the sacred idea of a truly uni+versicle creation & procreation; because, in its correct form, the divine command al.(ma : am).la should & actually does mean “do / make / create / give / fuck / produce; but do not take (it) in, since you & your sexual functions are now physiologically separated and altered”, the most vital & essential advice to be given to any y(ay) : er.gen : er.at.ng (regenerating) prototype of (–male) species, just cut & split, separated & deforced / divorced from h(er)is previous androgynous (fe+male) self, so much as in English the pronoun s+he, derived from ış.oğh (light & love & reason; elegant shock “gosh”) was clipped off to form the other (*)he (oğh, mind & arrow). Similarly, while her XX chromosomes stayed intact, his were turned into XY by one leg of them getting amputated. So was an am.e(r) (an ewe) turned into an er.am (a ram) by some divine plucking & tugging at the Word’s root syllables; ► “And from these two (angels Hârût and Mârût) people learn that by which they cause division between man and wife –T.G. Koran, The Cow 2:102”; ► “Human beings did not appear here in two sexes first. The first were of no sex, then they altered into hermaphrodite, and lastly separated into male & female –Judge, William Q.; The Ocean of Theosophy, The Theosophy Co., USA 1987, p. 28”; Bkz: alm; (a)m.im; am.(y(ay) : er.okh; 2. other far-flung derivatives > eng. am.al.g.am. at+ed, integrated, combined; malmö (city in sweden) meaning the “place settled upon by Gut Gott’s benevolent advice”; ar. mal-u-mülk, goods & property; Bkz: am.al.okh+an; okh-khu.am : al; y(ay).er / el; [ Almıla Alma ]

am : ma ~ ama * 1. yay.er.at.okh : ol.ış (yay & okun/ dişi & erin ayırılıp, aydan yere atılışı; yaratılış & yaratık oluş)’un kutsal  ob.y(a)y.or.okh (Bayrak & Buyruk)’unu içeren am.(la : al).ma ~ am.(al : la).ma & al.(ma : am).la ~ al.(am : ma).la dizgesinden Gök*köG : et.ür.ük : öt.ür.ük. iç-çe Ana Dil’imizin kök : im-mi & en / ön.im.ol : oğh-ğhu.iç-çe (kök imi en önemli hece) bağlaçı; 2. am : ma ~ ama, adıl olarak altay tr. ama (m ~ n dönüşümü yile ana / anne) > lat. amma, ana / anne; portekiz. ama, sütana / dadı; eur. prop. name. Emma; gr. emmena ~ emmena-go / -gue, a drug or an agent that induces or hastens menstrual flow; ar. om, ana & âm, yıl;  tr. ana; ► “Maya sözcüğü ma “anne, toprak” ve “ülke, kara” anlamlarına gelir. Mısır dilinde de ma “anne, toprak” ve “ülke, kara” anlamına gelir; fakat isimlerin, fillerin veya sıf atların başına getirildiği zaman, olumsuzluk eki vazifesi görür –Churchward, James; Kayıp Uygarlıklar II, Kayıp Kıta Mu; Çev.: R. Ekiz; Ege Meta Yayınları, İzmir 2000, sayfa 291 – 294”; süm. mötüş. Ea / Enki yilen özdeş sayılan amma, Afrika’daki Dogon oymağı yaratılış söylencesinde gökler ile yeri yaratan Büyük Tanrı; ‘Amma, Dogon’lar için, evrenin baş tanrısı, onun yaratıcısıdır... Yaratılış anında “Amma’nın içinde pek çok şey mayalanmaktaydı.” Dönerek ve seğinerek, Amma evrendeki yıldızların sarmallar içinde devinen tüm dünyalarını yarattı.’ –Temple, Robert, The Sirius Mystery, Destiny Books, USA, 1998, p. 74; “The god of the universe, Amma, sent the amphibians to earth. They are called the Nommos, {who are} collectively called ‘the Masters of the Water’ and also ‘the Instructors’ or ‘the Monitors’ –Temple, Robert, Ibid., p. 295”; gr. logos; ar. lûghâ; 3. Türkçemizde üç sözcüklü bir tümceyi kurmak için beş kez yinelenmesi gereken eylem kipi ve koşul bağlaçı, “okh-khu.y(ay).or.am <am : ma> y((ay).oğh-ğhu.(uz) : (or).am : am”, günümüz diliyle “oku yaya koyarım amma yayık azarı oğhuz kızı yoğuramam” ya da “okurum amma yazamam”; amma ya da y(ay).okh : at > ar. fakat ~ eng. fuck it!; ► ne y(ay).sz.okh @ okh.sz.y(ay) ki, dilimizin temel taşlarının başında gelen bu kutlu am : ma ~ ama ğhu.iç-çe bağlaçı, kendi Türkçe sözlüklerimizde bile “arabça” kökenliymiş (?) gibi tanıt olmaktadır > gr. άλλά, alla; ar. ama ~ âmâ, kör; lat. autem; ger. aber; eng. but; am : ma.ış.(ng) * ış(ın) / iş(in) gereğince yapılma / yapılmama koşul kipi > fr. mais; 4. olağan dışını belirten üng.lü : im (ünlem), “amma yaptın ha!..”; Bkz: (a)m : im ya da (a)m : im-mi ▼; am.(y)ay : im-mi

am.ıs-sı.sz.(y(ay).or * Mszr / Mazar / Masr ~ Mısır (am).il+igi & (am).ül+ügi, ili / eli, (m)ülügi ~ mülkü; ülügi ~ ülkesi) > ar. mülk+î; ► “İÖ 10,000 dolaylarında, çok ayrı iki bölgeden gelmiş iki belirgin etnik grup {Mısır’a} çoktan yerleşmiş bulunuyordu. Bunlar, orta Afrika’dan gelmiş Afrika ırkı bir grup ile kökenleri Asya’nın yüreğinde kalmış Akdeniz halklarından oluşan ikinci bir gruptu. Bu ikisine, söylencesel Atlantis’ten geldiğine inanılan üçüncü bir grup da eklenmelidir”; “about 10,000 BC., there were already two distinct ethnic groups originating from two very different regions. A group of African race from central Africa and a second group of Mediterranean race which had its origins in the heart of Asia. To these two must be added a third group, believed to come from the legendary Atlantis –Chalaby, Abbas, Egypt, E. Bonechi, Firenze 1981, p.16”; ► “Pompeji Trogi’
nin epitomatoru Justinus, İskitlerin özellikle Mısırlılardan daha eski olduğunu şu şekilde belirtti: ‘Her ne kadar İskitler ve Mısırlılar arasında soyun eskiliği konusunda çok uzun bir çekişme olmuşsa da İskitlerin soyu en eski olmuştur.’ Mısırlılar üstün olmalarına rağmen, İskitlerin her zaman daha eski olduğu görüldü. Artık belgelerin bolluğu İskitlerin kolektif adının farklı Türk soylarını içerdiğini açıkça gösteriyor. Eski yazarlar Massagetler, Alanlar, Sakalar ve Partlara ‘İskitler’ diyorlardı. Son zamanlarda Grek yazarları onların açıkça Türk olduğunu söylüyorlar –Durmuş, İlhami, “Codex Cumanicus {1303-1362?}’ta Verilen Bilgilerin Türkçesi” İskitler, Kaynak Yayınları, İstanbul 2007, s. 161”; Bkz: [ et.ür.ük : oğh.uz ]; am.er.sz : ot.y(ay)er; at.ol.ng : ot.ış ▼

(a)m : im ya da (a)m : im-mi * 1.  mim ış.ör.ötü, am (ana /can / yer / su / eylem / koşul) imi; aş / eş / ış / iş ö[ğ]retisi (işareti); mim koymak, önemli sayıp, seçip vurgu yapmak; “ob.is.öz : im-mi+men.ing : am : im-mi.ng : okh-khu : y(ay).ng : (oğh).uz!..”, günümüz deyişiyle “Benim bu söz.im-mi+im.nge (sözümün imine (okuyup yazıp)) mim koyunuz!.. ” > ar. mimî / mimiyye, “masdar-ı mimî”; gr. μίμος, mimos, μίμησις, mimisis, benzetmek, öykünmek; lat. ~ eur. mimosa; 2. am : im : oğh-ğhu.or * eriyik mum ılan mim : okh.or (mühür) damgalamak; ► “elif Allah, mim Muhammed / kisvemizdedir dâl’ımız –Muhyî”; Bkz: alm; hint.“aum padme hum”; eski ebcet hesabında 40 sayısı; 3. am.oğh.(uz) : im * mühim, magus’un giz+im (gizem)’li  imzası & is.im.öge (isim / simge / imge / öge)’si saymak; 4. üng.lü : im * ünglemi ön.am.im (ön mim / önem)’li ses imi, izi; ünlem > ar. muhim; işaret; gr. mimikos ~ mimos & pantomimos ~ eur. panto+mime; eng. mim+ic; exclaim ~ exclamation; mimeo+graph; eng. noun. Mimi ~ Bibi / Fifi; Vivi+ane /+enne; Bkz: am.(y)ay : im-mi; im; [ Kutsal İmler ]

am.im.(y(ay)).er ~ am.im.er * yere mim koyma / im yayma & ayırma eylemini üstlenip uygulayan yapı tasarımcısı er kişi > ar. mîmar+î & îmâr; “am.im.er : sin+an > Mimar Sinan bizim pîrimizdir –DT”; Bkz: arkha ▼ ; y(ay) & okh

(am).im.ng : iz-zi @ iz-zi.ng : (am).im * (m)im’in izi @ iz’in (m)imi > lat. sign+um ~ signe; eng. sign (oku. sayn); am : iz-zi / im : iz-zi > ar. imza; “bu bildirinin {geçerli olması için} altına imzamı atarım”; iz-zi.ng : at.oru / öt.eri * iz’in atarı (yazarı), iz’in öteri (okuyanı) > lat. signum; sign³re eyleminden sign³tus (imlenmiş); lat. sign³t¿ra ~ fr. signature (imza).

(a)m.in : at.eri * 1. hep birden ata min+en = binen(ler) & = inen(ler) min = bin at eri ~ min.at.er > eur. militare, military, milit.ant+e(r); latinler et.ür.(ük) : is.okh.(at) ~ etrüsk & türk iskit & sakha’lardan (etruschii / etruscan & turkish scythians) aldıkları özgün im-mi’ini L / L sanınca, min (1000) oldu > lat. mill+e / mille+nium; min.at.eri > lat. militar+is ~ ger. militarische; ar. ~ osm. millet (eri) / millî+yet, ttr., ttr.  oldu; 2. am.in : im-mi * min im ~ bin im (bin nokta)’ler oldu mill+im : mi > millime+tre; bir min içindeki bin m : im ya da minçük ~ monçuk ~ boncuk, bu sayısal soyut kavram bilincinin de dilimizin kök ğhu.iç-çe ~  hece’leri içinde kayıtlı olduğunun kanıtır > gr. mikron, micron; 3. (a)m.in : er.ng : (y(ay)) : okh.at. oru * min (bin) erin yay gerip ok atar & at katar yeri > lat. exercitus, ordu;  eur. armée, army; jap. ataru, dikkat; tr. okh.er / +en * her okçu er; yay geren & okh atan her er ~ argo. her+gele > ger. heer, ordu ~ herr / +en, bay /+lar # eng. adj. her; “11. yüzyıldaki Selçuklu fetihleri ​​sonrası Türk yaşam biçimlerinin oldukça çarpıcı yükselişinden bile daha önceleri Orta Asya etkileri Kuzey Afrika ve İspanya dışındaki tüm bölgelerde baskın duruma gelebilmiş olmalıydı. Ancak bu Orta Asya biçemleri bozkırların sözüm ona geri kalmış göçebe kültürünü yansıtmıyordu. Tersine, hem Orta Asyanın dağlıklarındaki yerleşik topluluklardan hem de konar göçer metal işçilerinden kaynaklanan ileri metalürjik tekniklerin bir birleşimini, ayrıca bu bölgelerde geliştirilmiş öncü taktik kavramları da yansıtmaktaydı.”   “Central Asian influences may even have come to dominate in all regions except North Africa and Spain before the more dramatic rise of Turkish fashions following the Saljuq conquests in the 11th century. But Central Asian styles did not reflect the supposedly backward nomadic culture of the steppes. Rather they reflected a combination of advanced metallurgical techniques stemming both from the settled communities in the Central Asian high-lands and from the nomadic metal workers, plus the advanced tactical concepts developed in these regions. –Nicolle, David; The Armies of Islam / 7th-11th Centuries; Osprey Publishing Ltd, London, 1982, p. 8”; Bkz: ob.or : ot.(ış); or.(id+ am) / ot.oğh; [ Minateri ]

nimbir

(a)m.in : eb.er * 1. min : ber ~ min+bir = 1001> m ~ b dönüşümü sonucu Batı Türkçesinde bin+bir sayı, pek çok adet; min @ nim+ber > eur. nombre ~  number; num(m)er+o, numar; swahili. namba; ► Nasrettin Hoca’nın gözünü kısıp tanrıdan bir eksiksiz pek çok (bin+bir) altın sikke dilemesi: “hay men inge amineber zögisik obor eber yay er ebbe!..–DT”; günümüz dilinde “hey benceğize binbir eksiksiz or (altın) para ver yarabbi!..”; bu öykü şimdi “bir eksiksiz bin altın” biçiminde anlatılıyor; 2. (a)m.in : eb.er : oğh. us * min+bir = 1001 ulu akıl(lı) ana ebe er ever iniği okhus & oğhuz > ar. minber, kürsü, “minber-i nüh paye (göklerin iduk oğhuzuncu (9uncu) katındaki) tengri tahtı”; 3. min @ nim+(eb).er.oğhus > lat. numerus, number ~ numerõsus > eng. numerous, amounting to a large number; countless, many; Bkz: tr. uç.or.ay; ç > t / s dönüşümüyle > gr. tria, treis / tris; lat. trës

am i who? * “amay oğu miyim (men)?” ön ingin (incin) yaratıklardan okh-khu.ng : is.uç.or.at.(y(a)y).er kençat, ötili (dili)ndeki bu tek “miyaou” sözcüğünün değişken sesleriyle kendi ökh.ör : (ış.oğh.(or).sz > kör, görgüsüz, hırsız egosunun istek ve yakınmalarını anlatmaya çalışır.

am.ne.iş.ti : ya?.. * 1a. ana dilimizdeki tüm, öbür dillerdeki pek çok canlı, cansız, zaman, yer, yüklem, nesne, kip, eylem, çekim, özne, ttr., ttr... gibi yapısal ögelerin dile getirilmesinde yer alan temel am hecesinin  kapsamı içinde, söz konusu edilen nesnenin türü ve eylemin işlenmesi bakımından ne : me : ne(m) olduğunun ya da olacağının akıldan çıkıp unutulması, uzun süredir bilinenlerin artık anımsanmaması durumunda kullanılan soru eyit işi (deyişi): “o (bu, şu) nesne neydi, ben o (bu, şu) nesneyle o (bu, şu) nesne için ne eylem işi yapacaktım ya?”; bunun öncelikli yanıtı: “hatırla ey peri, o mesut geceyi; çamların altında verdiğin bûse’yi!“; Bkz: kaçamak; ► ne y(ay) : sz : ok!.. kim et.ür.ük : öt.ür.ük.iç-çe (et ürükü (ırkı) ötürük türü kuş dili bu deyiş günümüzde özel bir tıp terimi olarak kişideki bellek yitimi, {şunu} bun{u+anl}ama(ma) ~ bunama durumunu betimlemek için kullanılmakta ve türkçe’mizde “karşılığı yoktur” denilmektedir > gr. a+mnasthai, anımsamak+sız’dan amnësia; eur. amnesia; amnezi; eng. dotage; 1b. ayrıca unutmalık, geçmiş anlaşmazlıkları & küçük suçları bağışlama, genel af anlamında > gr. amnëstoς, amnëstos ~ eur. amnesty; karşılığı yok sanılan öbür tıp terimleri için Bkz: am.eyn : inc.öt : ot.ış; sz.kıl.et+on; aş : at.am.okh;  am.ne.iş.ti : ya?.. öt.ür.im-mi’nin zıttı # geçmişi unutmama / hatırlama anlamında tr. anımsama > gr. anamnesiς, anamnesis; ► “Zaman’ın yaptıklarından anımsamayla, anamnesis’le kurtulur insan. Önemli olan, zaman süresi içinde tanık olunmuş bütün olayları anımsamaktır. ... Kuşkusuz zamanı ters yönde geriye doğru aşma, kişisel belleğe bağlı bir deneyim gerektirir, buna karşılık kökenin bilinmesi bir mitin en eski ve örnek oluşturacak bir öyküsünün anlaşılmasına indirgenir. Ama yapıların birbiriyle benzer yanları vardır; Hep ayrıntılı biçimde ve çok kesin olarak, başlangıçlar’da ve o zamandan beri, nelerin olup bittiğini anımsamaktır söz konusu olan ‒Eliade, Mircea, Mitlerin Özellikleri, çev. Sema Rifat; Alfa Mitoloji, İstanbul 2016, s.124”; Bkz: ödh tengri; 2. am : ne işi > ar ~ osm. amme hizmeti, um+um (kamu) yararı için seçilmişler tarafından yapılması gereken, am : ma “unut gitsin, daha iyi” anlayışı sonucu boş verilen eğitim, yol, su, elektrik, temizlik gibi çıkarsız özveriye bağlı işler; ► Dilimiz uç-çu.ng’a kon’sa da, am.ne.iş.ti : ya sonucunda adını bir türlü anımsa(ya)madığımız nesneler için kullanılan & türkçe sözlüklerde her nedense argo olarak tanımlanan zamazingo & [Origin unknown] diyerek kökeni bilinmediği söylenen > eng. gizmo (a mechanical device or part whose name is forgotten or unknown; a gadget) sözcüğü için Bkz: [ zamazingo ]

am.ob.ol : nçu
MSO Clipart

am.ob.ol : nçu ~ ambulunçu * kanlı / canlı olmayı, canlı kalmayı & onu bulup kurtarmayı olası kılan sağlık takımı & işlemi / [mobil] araç; “sen {tengrinin anana bağışı} bu canı sokakta mı buldun? bak, hey demen (hemen) yet{iş}tik!..”; tr. özad. can : ob.ol.uç > ç ~ t dönüşümü yile Canpolat, çalık ~ çelik can; günümüz ağızında “can bulmak” yerine“can kurtarmak”tan cankurtaran (örgüt & araç); tr. ç > t / s dönüşümünce > lat. ambulant-, pr. part. ambulãre, yürümek (to walk) ~ ambulãns > fr. (hôpital) ambulant, gezer tozar hastane; > eng. ambulance, mobile (hospital), amble & preamble; Bkz: ç > t / s; y(ay).ol.am-ma : eb.il.iğh-ğhi

am.oğh.or.at * 1. murat, istek, dilek, arzu; bunların nesnesi kişi ya da nen; istenç, amaç, mutluluk ereği; yanlış olarak aramî-arabî kökenli bir sözcük olduğu ileri sürülür; 2. a(m) : oğh.or.at ~ ağurat > avrat, dişi eş, kadın; Bkz: at.a(m. (ış)).oğh.or.at : (ot.or). okh-khu ~ at.avrat.okh * otur oku torakı / töresi; yaratan ata’nın adama ışık & şu(ğ)ur atarak uğurlu iş & şakır şakır ötme (şükür etme), böylece oturup okuma (terakki etme) olgusu / töresi; ar. meşk & şük’r; meşkûr & terakki; osm. meşk+hane; Bkz: [ İlk 3 Buyruk ]

am.oğh.us+on * çoğul on oğhuz boylarından ingök id.eb.er+en > titan ana (erkil) kadın, kız, kız+an(lar) ; lat. magus ~ magi; ar. mecûs ~ mecûsi, otışa ~ ateşe tapanlar; İÖ. 8. yüzyılda şimdiki İran’ın kuzeydoğusunda ortaya çıkan Med krallığındaki rahip sınıfı,  eski fars. maguş; oğh ğhu.iç-çe (hece)’sinin düşmesi yile am.us+on > amazon; Bkz: abazon; [ Dünya Kadınlar Günü ]

am.oğh.us : uz.am * hızla uzağa fırlayan uzam / can; uzam makası & genleşen evren > eng. space shear & expanding universe; ar. mecus / +î, zerdüşt dinine bağlı kişi & ateşe tapanlar; aza+m+î / azîm / mu’azzam olan feza;  f+eza / eziyyet; g ~ c+eza ~ cefa; azza / uzza (islam öncesi arab tanrıçası); ma’kûs / kas+vet (kara); erm. masis.▼

am.oğh.uz : am ~ am.oğh.uz+can * magus, çoğ. magi (biligcan ~ bilicin / bilgin) > eski fars. maguş; ar. mu’azzam(a); azîm, azm; azâmî; mezûn (izinli, yetkili, bilgili); “muazzim : üfürükçü ve muskacılar –Yusuf Has Hacip, Kutadgu Bilig (1070) > İnan, Prof. A., Eski Türk Dini Tarihi, Kültür Bakanlığı, İst. 1976, s. 211”; am.oğh.uz > ar. mecaz, “aşk-i mecazî”, dünyadaki güzelleri ve dolayısıyla tanrıyı sevmek, tr. “güzele bakmak sevaptır”; “mülk-i hakikî ve mecazi”, tanrının gerçek ve ruhsal âlemi; fars. magz, beyin, akıl / şu(ğ)ur; tr. am.oğh > gr. me’ga (çok büyük) @ ag’am / ag’em > ağa ~ acem+î; m ünsüzü & uz imi’nin düşmesiyle > fars. âgâh, bilen, bilgili; bir şeyin sırrına ermiş kişi; âgah+an, bilenler, alimler; eur. magi /+c /+ian; maxim+us /+um; magni+fi+que /+cient(e) /+tude; am.oğh.uz.am * mu’azzam aperamat / piramitler’in bulunduğu  düzlüğe verilen ad > masr. A’ghuzza ~ Ghize / Ghiza; gr. mega & puramis; eur. pyramids; Bkz: ap.(y(ay)).er : am.at.(+on); Uygur Piramitleri.

am.oğh.uz : er * Açıklama düzenleniyor; > eng. mother, moth, mouth; Bkz: am.er; am.(y)ay ~ am.ay; am.y(ay) : oğh.uz : at.er ▼; oğh.uz.er : at.a(m)

am.oğh.uz : (ış).ng * {am.y(ay) ~ amay} oğhuz ana’nın ışın ıla yaptığı işin niteliği > eng. an amazing magus’ / magic+ian’s work {of} radiation, or a biogenetic feature, as initiated by Amay, the universal Mother Goddess of all; Bkz: am.oğh.uz+can : (ış).ng, graphic; [ Obalok ]

am.okh * y(ay)+ol.am ~ eylem içinde, y(ay).or.ol.ap > yay olup, (f)ırlayıp yol alan & yayılan ok; eur. amok; eng. amuck < malay. amok; eng. make; am.okh @ okh.am gelen ok; ok gibi gelen can ya da gelinen yer; kum; ger. ~ eng. komm ~ come; m ~ b dönüşümü ile ob.okh, okun çeperine sarılı tomar okuma, rulo; fr. rouleau; eur. scroll ~ roll+e; bog ~ bok, buch ~ book; Bkz: am.okh : at.ob ▼; at.ob @ ob.al; uç.am : okh; Atob / Obal.

am.okh : at.ob

am.okh : at.ob * 1. oka, okun çeperine iyice sarılıp, dört nala giden eşkinci atı üzerinden hiç duraksamadan köy meydanındaki nişan direğine saplanmak üzere hızla fırlatılan yazı topu / tomarı; “y(ay).okh.oltu : (am.okh) : at.(ob) : ut.or : oğh.us : (am).is-si”, güncel deyişle “yaya kaldı amok top mektup atar tutar (tatar) ağası” > ar. mektub ~ mekteb; Bkz: ot.or.iz-zi; am.okh : at.ob.cin * mektubcu; ulak; ar. katib /+e; kütûb ~ kitab /+e; 2. nişan alınan mektup direği anlamında, çoğu Avrupa dillerinde adı > eur. post /+a /e /i; postman (direk /+er /+ci); am.okh imlerinden > eng. mail /+man (posta /+cı); ► Günümüzde yer yüzündeki ulusal / uluslararası posta işlemleri & dağıtım ağlarının ilk örgütlü uygulamaları “ıskalamadan ob ok atar tutar atlı tatar ağaları” ile başlamıştır. Bu özgün tanımlama, ne y(ay).sz.okh’tur kim, sonradan her iyi, güzel, doğru, dürüst ve üstün olana düşmanlık duyanlarca “iskeleden bok atar” biçiminde düzeysiz & anlamsız bir deyişe dönüştürülmüştür; (Üstte soldaki güzel canlandır-manın adını saptayamadığım tasarımcısına burada öt.üş : ökh.ör ederim –DT); Bkz: tatara titiri; at.akh.ng : okh.at.ng

am.okh+khoş.ung * yay olup, ok gibi (f)ırlayıp yol alan & hiç durmadan koşmayı sağlayan ne is-si ne (nesne) > amerind. moccasin, yumuşak güderiden yapılmış ayakkapı, mokasen; Bkz: at sürerken; koşar ering : uç.or.okh-khu

am.okh : öt.er * “yayırla ~ fırla” diyerek okh.am : öt (komöt ötüp / komut atıp) , insanları oraya buraya koş(iş)turan kişi; terra beyi, köy ağası; komut öt+en / at+an ~ komutan > ar. muhtar; lat. commanderi; fr. comander; eng. command / +er; ger. kommandante; Bkz: am.okh.y(ay) : am.oğh.uz.gin

am.on * yaratan / söz & eylem / yaratılan; am (dişi) ana+lar; koşul / yer / su / can+lar; tek & tekillik; masr. amon ya da amen, koç başlı yaşama & üreme tanrısı > gr. monos ~ lat. monas, tek & bir; monad, birim; tut.ankh.am+on / tut.ankh.am+en, amon’un ankh (ölümsüz ruh) çapasını tutan & yazıcı tengri nabo / thoth’un sevgili kulu;  İÖ ± 1358 yıllarında Masr’ın başında olan 18. kuşak ış.or.oğh+an’ı; scotch. mon ~ eng. man; mon-khmer, doğu burma’da yaşıyan mon halkının dili; tr. am.[er]+en : am ~ men.im; m ~ b dönüşümü yile ben.im > eng. i am; fr. âme, ruh; ► “Egyptian Belief and Modern Thought (Mısır İnancı ve Modern Düşünce) adlı kitabında Amerikalı yazar James Bonwick, Amon’u Samîlerin Baal’ıyla eş tutar; bu tanrı, sonradan Kelt Bel’ine dönüşür, ona Beltan adını verirler; başka otoriteler ise, Amon’un Mısır’a Hiksos {kavmi} ile birlikte geldiğini ve Yahveh ya da Yehova’yla özdeş olduğunu savunurlar. –Hope, Murry; Eski Mısır ve Sirius Bağlantısı, çev. E. Arısoy, Ruh ve Madde Yay., İst. 1998, s. 77”; Bkz: am.at.er+on; ap.at.er+on; at.on

am.or * Bkz: am.er

am.uç * Bkz: uç.am

am.uz : or.okh * omuzda taşınan, boyu oldukça uzun & atıcının kol gücüne orantılı ıraklıkta erimi olan or (altın) ok / orak; mızrak; “yele salınası bayrakımız tunç omuz orak ucunda –DT”; old eng. spere ~ eng. spear; Bkz: okh.ay (dur : mak); gök : y(ay).er : or.ışı; [ attalos ]

am.(y)ay

(umay misali annem hatun)

Kül Tigin Yazıtı; Tekin, Talât; Orhon Yazıtları, TDK, Ankara, 1988, s. 16

am.(y)ay ~ am.ay * 1. kutsal im’ler ilen anlam, eylem, işlem, nesne & can yay(an) göksel türk+ana / ök tengri+(i)ç-çe ~ tanrıça; ► yukarıdaki alıntıda görüldüğü üzere am.(y)ay ~ amay adının günümüzden bin yıldan daha önceleri “1. doğum sonrası son’u (tr. etene; gr. plakoenta ~ eur. placenta; ar. meşîme); 2. çocukları koruyan ruh” anlamında umay biçiminde kullanıldığı (Kaşgârlı Mahmut, DLT, I : 123-10); sonraları bu okumaya o / u im özdeşliğinden ötürü omay adının da katıldığı anlaşılıyor; oysa, bugün bile Afrika’daki Zimbabwe çocukları analarına “amay!.. amay!..” diye seslenirler; eur. özel ad. Amy; y(ay) im-mi düşmüş olarak altay tr. ama (ana); am. eng. mama, mammy / mom, mommy;  Nijerya İjaw (Ayco / Ayça?) oymağı yaratılış öyküsünde gökten inerek, çömlekçi tekerinde kilden in(cin)san.çük’ler yoğuran ana tengriççe woyengi’nin adı ise, görsel bakımdan or.okh-khu.ng damgalarıyla yazılmış gibi am.ay : ing.ök.(er) adıyla bire bir uyuşur. Bkz: [ Woyengi (the Mother) ], graphic / çizim; ► ayrıca Nipponların köken söylencesinde, Yüzen Gök Köprüsü yile gökten indiği anlatılan tanrıçanın adı da ameno-ko-yana olarak anılmaktadır;  (Drake, W. Raymond, Gods and Spacemen in the Ancient East, Signet Books, NAL, NY 1973, s. 96.); oya, Nijerya’da Yoruba halkının ana tengriççesi. Kasırgaları denetler, gök gürültüsü tengrisi Şango ile eşleştirilir; 2. hint. maya @ yama (adem); maya; orta amerika söylencelerinde yemaya, tuzlu suların & evrensel analığın  tanrıçası; Maya * orta amerika’da okh.uz.am @ mexico & al(ma : am)la : ot.oğh @ guatemala yıla köG : (y)üzü > Belize ülkelerini kapsayan bölgede 300-900 yıllarında etkin olan bir ulus & dil; burada gelişen uygarlığın atı ~ adı; ► 3. am.y(ay) can yay(an) türk+ana tengri+(i)ç-çe ~ tanrıça > ar. am.y(ay)+ilâhe ~ ma’âile; e(t.(ür.ük)) : ing.(ök) : am. (y(ay))+an.a > süm. etana; ea / inanna, öbür adıyla tr. gök : oğh.or : ış. oğh > süm. nin+khursagh (ana tengriçe); am.y(ay) imlerindeki am im-mi’ nin wa / wo & y(ay) im-mi’nin “y-u-f olsun yay-u-fi yapana!” dönüşümü uyarınca fi im-mi’ne dönüşümüyle > old eng. wïf ~ eng. wife & wo+man (eş & kadın); am.y(ay) @ y(ay).am imlerinde ise sadece y(ay) im-mi’nin fi im-mi’ne dönüşü-mü &  ol.uş eki yile > lat. fam+ulus (kul, yanaşma, hizmetçi) ~ familia & femelle (evdeki kullar); femina, kadın, femella, kadıncık ~ mid. eng.  familie ~ eng. family & feminin (aile; old fr. famille & femelle (aile & kadın); 4. eur. “am I ?. I am..; my, mine; me, moi, mien, mienne”; lat. mia; it. “mama mia! (amay{cım ~ anacım} menim!”; tr. m ~ b dönüşümü yile > tr. amay ~ abay,“ona abay-yı-yaktım”; mama ~ baba / meme ~ bebe; ger. ich bin; eng. I have been..; Bkz: oğh.uz.ini; gökbitik; oğh.(uz.am).y(ay)

am.y(ay) : er.(oğh).sz * mars: amersiz, ameroksuz (sevgi(li)siz), meraksız; ereksiz / erksiz, yaraksız (yararsız); ıssız, sessiz, susuz; yaysız ok (dişisiz er) & oksuz  yay (ersiz dişi), kişi & yer; oğh.okh (o ulu gök ok)’un mayraksız / bayraksız keçe-künü, a(m.y(ay) : e)r.sz gezegeni > gr. areV, Ares # ante-ares ~ Antares; lat. Mars;  ar. merih ~ maghrib / garb (batı); ayrıca tr. Maraş; eng. marsh; bu adların tümü yer yüzüne gel+(in)dikten nice çağlar sonra,

“ot ucu korku atıcı obur bir savaş tanrısı”na dönüştür olan ış.oğh.(sz : ob).or. uç-çu : okh-khu. y(ay).am.at (şu(ğ)ursuzca vurucu, zobarca ışık uçurucu, kızırca kıyamet bor(g)acı), çağdaş bilime göre de evrende ışıkla beraber tüm özdek yapıyı emen karadelikle ilgili bir olayın geçtiği yeri betimlemektedir; burada  vurucu : oboruc-cu > burgaç, bora ~ kırım / kırış olayı da “israfil’in sur’u (kıyamet borusu)” olmuştur; Bkz: can.(am).sz. (y(ay).er

am.y(ay) : er.(oğh).sz.iç-çe * marsça: 1. mars türü, amay anasız / atasız, ereksiz, erksiz; yaraksız (yararsız) düşünce & dil, mayraksızça iletişim & davranışlar, “mars ilinge fars begi olmak –DT”; 2. mayraksız marsî (mersli) ile tabla (tavola) oynayan bayraksız farsî (persli)’ nin mars olup (y)ütülünce kullandığı köt dil > fr. argot, langue verte; eng. slang; Bkz: am.er.sz : ot.y(ay)er; kon.uç.amma : öğh.öt.ili

am.(y(ay) : er.oğh.(uz) : id.eb.er : a(m+an) > afro+diz.er ~ aphro+disiac (afrodizyak) & Afrodite (gr. Cytherea)

am.(y(ay) : er.okh * 1. amay ananın yay ile amok (hızla) fırlattığı ok; ay & yeri, dişi & eri, yazıma & okumayı ayıran / yay’dan ayrık ok’un erek’i; yaratılış betimlemelerinin çoğunda sözü edilen “tanrı’nın yer ile gökleri {ayrıca er ile dişi’yi & aşağıda duran gög+(y)üz (göğ(üs))’leri} ayırıp yukarı taşıması” olayı ► “O nankörler görmediler mi ki gökler ile yer bitişikti, biz onları ayırdık... – Kur’an-ı Kerim Meali, Enbiya 21:30; Ateş, Süleyman, Milliyet, 1996 ”; “Have not those who disbelieve known that the heavens and the earth were of one piece, then We parted them... –T.G. Koran, The Prophets 21:30; translated by M. M. Pickthall (Mentor Books)”; 2. theo. ış.am+an’cıl (yer {ı(&)la} su) ruhlar > fr. l’âme (de la terre, d’air & du l’eau); spirit & soul; astro. eng. mars / ar. merih; ger. Mayer; mayor ~ major; tr. mötüş ~ gr. muthos. oğhuz khan+(am)’ın o kıt kuz / kuzu kızları gün, ay, (y)ultoz ı(&)la gök-, dağ-, deniz- khan+(am)’lara verdiği üç altun yay ile boz (kümüş) ok; am.(y(ay) : er.okh > m ~ b dönüşümüyle ob.y(ay).or.okh ~ buyruk & bayrak; ob.y(ay).er * o bay er / oba ~ ova / yer > ger. bayer+n, Bayer; Bkz: am.er.okh; am.(la : al).ma; [ Buyruk & Bayrak ]

am.(y)ay : ış.oğh-ğhu * 1. ana tengri+(i)ç-çe amay’ın ay ışığı (ile) yay(ış)tığı ışık şoku dönemine “mayıs ayı” denmiştir; may+ışı(ma)k; may+hoş, may+uğu > meyva; eur. may / mayo / mai; grek. gaia; it. maya (tengri+iç-çe) &
ma(g*g)io; eng. (month of ) may;  fr. (mois du) mai; tr. halk deyimi “nisan-mayıs ayları, gevşer gönül yayları”; roman mötüş. bitki & çiçeklerin tanrıçası Flora adına 28 Nisan - 1 Mayıs günlerinde kutlanan Floralia (Bahar) bayramı; 2. am.(y)ay : ış.or.oğh-ğhu * amay yayışır ışır uğu, yaşar yeşil oluğu; ar. maşrık, güneşin doğduğu yer / doğu yönü; eur. mathilda; am.(y)ay : ış.or. oğh-ğhu @ oğh.or.ış : y(ay).am * uğraşım, görüşüm, kırışım / karışım, uğur{lu} aş / eş / iş yayma ayı & eylemi;  3. (am). (y)ay : ış.[or].ot.oğh-ğhu. (am) * amay ana’nın ay ışığı (ile işaret ettiği) & yay(ış)tığı ışık şoku mayıs ayı yayışır ışır uğu, yaşar yeşil yem(ek)lik aş ot oluğu, yaşam otu tohumu / doğumu > tr. am.ay.ış / aş : ot.oğh.(am) ~ yıştukh & mıştukh (yıstık & mıstık); “ben mıstığımı fınduk ile, fistuk ile beslerim”; am : im-mi’nin > b / p ünsüzüne değişimi & y(ay)    im-mi’nin “y-u-f olsun yay-u-fi yapana!” dönüşümü yile tr. yıstık ~ fıstık > pers. pistak; gr. pistakē, fıstık ağacı ~ pistakion, fıstık; lat. pistacium, it. pistacchio; eng. pistachio nut; fr. pistache; ger. pistazie gibi yapılar kazanması.