Prens Kültigin (ya da Költigin)’in başı, adını taşıyan anıtın yanında yere düşmüş bir durumda bulunmuştu. Adının ö ya da ü ünlüsüyle mi okunması gerektiği sorunu bazı Türkoloji uzmanları arasında günümüze dek süre gelen ciddi bir tartışmaya yol açmıştır. Gerçekte, hem ö hem de ü ünlüsü bizim eski Türk yazımızda bir tek damga imiyle (*) gösterildiği için tartışılan her iki sav da yarı doğru sayılır. Bu nedenle, söz konusu ad, ökh.öl : öt.öğh.gin ve ükh.ül : üt.üğh.gin olmak üzere iki kez okunmalı, böylece bu damgaların en az iki değişik düzeyde içerdiği anlamlar ortaya çıkarılmalıdır. Benim ünlülerin değiş tokuşuyla döne döne okuma yöntemine dayanan çözümlemem kabaca şöyle sıralanabilir:

1.  ökh.öl : öt.öğh.gin : ana dilini akıllı konuşan can; akla yatkın öğüt veren, tilki gibi düşünen kilit kişi; ayrıca ökh.öl : ökh.ül > köl-kül ~ tümel akıl; (osm. tr.) küllî akıl; (eng) universal mind; ökh.öl : ökh.ül : (oğh).us, tanrısal / göksel ölçekte evrensel aklı yansıtan {bilge ya da durum} > (latin) calculus; ayrıca (ö)t.ül.gin > til.gen ~ dil.can @ (lat) gen+til.is, gen+til.e(r) ~ (fr) gen.til+homme > (eng) a gentleman (**); (fars) dilbaz. 

2.  ükh.ül : üt.üğh.gin : ateşli tüyleri kül olan ötücü cin / can; ateş kuşu > (tr) gök* kuş ~ kaknus; Batı’da söylencesel Phoenix olarak bilinmektedir (***).  

Adı içinde örülü çifte anlamın yanı sıra, yüksek başlığın üzerinde yer alan —ve şimdiye dek ilgililerce öneminin ayrımına varılmamış olan— büyük boyutlarda bir kokart (rozet), bu Prens’in (ya da Önder’in ya da Komutan’ın) evvel zaman içinde adına “kül ötücin” ya da “gök (ateş) kuşu” denmiş olması gereken bir eylemle yakından ilişkili bulunduğu olgusunu da doğrulamaktadır. Asya’nın dev kara kütlesi üzerinde bu olayın boydan boya biçimlenmiş  betimlemesini, inanılmaz bir gücün görkemli belirtisi olarak gözlemleyebiliyoruz. Geleceğin kuşaklarına ve bizim düşünmemize sunulan bu sıradışı  yer oluşumlarını istemeden açığa çıkaran haritayı görmek için tıklayınız u [ Sky*rooT Asia ]

Bundan başka, özgün or.okh-khu.ng (orkhun ~ runikh ~ khor’an) damga imleri Phoenix’in Kızıl derili (Fenike’li) torunlarınca, bir başka deyişle sesli iletişim yetisine kavuşmuş etürük : ötürük : ürük erlerince kullanılan yazıya taşındığı zaman Költigin (ya da Kültigin) adında üçüncü bir anlam açığa çıkmakta, bir başka adı daha önümüze getirmektedir:

3.  ap.y(ay).er.am : ot.oğh.uz (öbür adıyla Prometheus). Yafes’in oğullarından ve Türk’ün yedi küçük kardeşinden biri olup, bu gezegen üzerindeki ön insansılara çakmak taşlarını nasıl kullanacaklarını göstererek ve onlara “otu süpürün, taşı vurun, ışpır (kıvılcım) üfürün ve furunu ışıtın (ocağı tutuşturun)!..” anlamına gelen “ot.ış : üp / f.ür.üng” buyruğunu vererek ateş yakma bilincini kazandıran bir id.eb.er+en (Titan) tanrısı (ya da göksel bir bilge) idi. Daha sonra, in(cin)san’lığa bu katkısı yüzünden ağır işkenceye uğramıştı.

Evrensel Ana Dil(im.iz)deki bu can kurtaran buyruktan, (turk) otış, ateş ~ töz; (mac) tüz; (ibr) esh; (gr) pur ~ pyre; (eur) feuer, fire, feû; fuoco, fuogo; furn+ace ~ in+fern+al / infern+o; fornix ~ fornicari > fornicate; tersine @ okumayla > (gr) fotia; (ar) naar; (fars) noor, (hol) vuur, ttr., ttr... gibi sözcükler türemiş, daha sonraları giderek karışmakta olan dillerde ve çabucak çeşitlenen ağızlarda bir dizi değişik biçimler ya da seslendirmeler çıkmıştır.

(*)  “Türkoloji bölümünden mezun arkadaşların anlattığına göre, her iki Profesör Arat ile Profesör Caferoğlu tahtaya ördek yazar, sonra onu ürdek diye okurlardı —Baykara, Tuncer, Türk, Türklük ve Türkler, IQ Kültür Sanat Yay., İstanbul 2006, s. 134”.      

(**)  Üzerinde tartışılan Kül / Köl adları İngilizceye Ash / Lake ya da Lake / Ash diye çevrildiğinde İngilizce özel adlar olan Ashley ya da Lagash gibi okunurlar; (tr) köl, tersine @ okumayla lök > (lat) lacus; (old. fr) lac; (old eng) lacu ~ lake; (irish) loch; (it) lago(+on).

(***) (tr) g+ök : okh-khu+uç ~ gök*kuş > kaknus imleriyle ilişkili başka türevler (tr) kerk+es; (masr) benu; (ar) ankha; (fars) hümâ; (hint) garuda; (greek ~ eur) phoenix; (eng) firebird; (amerind) thunder bird, gök gürültüsü kuşu; (maya) quetzal, Tanrıların haberci kuşu.

Antalya, 28.05.1997; Yukarıdaki yazı, Prof. Anne SZULMAJSTER-CELNIKIER (College de France, Paris) için hazırlanıp, gönderilen bir ön özetin geliştirilmiş ve çizimler eklemiş biçimidir. Güncelleme: Ankara 28.10.1998 – 29.04.2004