Aspasya ve Diotima

 

Sokrates iki kadın filozof tarafından yetiştirilmiştir: Aspasya ve Diotima. Eflatun, Sokrates’in Diotima’dan öğrendiklerini gene Sokrates’in dilinden şöyle anlatır:

 “İnsan bilincinde veya ruhunda olasılıklar henüz olmamış olarak (apriori) salınırlar. İnsan düşünerek bu olasılıkları logosa dönüştürür; ve bilgi ortaya çıkar.

Bilgi en yüce erdemdir. Var-oluş bu görünmeyen soyut bilgi ya da idealardır; yaşam aslında bu görünmeyenin görünür yansımasıdır ama yaşam geçiçi olduğu için varlık değildir, idealar ise yok olmazlar, varlıktırlar.

İdealar, insanda “güzel olana çekim duyma” ile başlar. Bu çekim gücünü yaratan Eros’tur. Eros’un ilgisi felsefeyedir. En yüksek erdem felsefenin güzelliğidir. Bunu hazırlıyan da müzik, matematik ve diyalektik düşünce yöntemidir.

İdeaların bilgisine itki (Eros) en düşük seviyede karşı cinse itki en üst seviyede ideaların bilgisine itkidir. İkisi de üretme ve yaratıcılıktır ama ölümsüzlüğe götürecek olan ikincisidir.

Varoluş, “Ben Varım” yüce ideasıdır. Yaratılış, bu yüce ideanın  cisimleşmiş yansısıdır. Varlık yok olmaz, yansıları ise geçicidir. Varoluş yok-oluş değildir; şu halde yeryüzünde yaşayan insanın varoluşu için varlık haline dönüşmesi lazım; bu aynı zamanda ölümsüzlüğe erişmektir.

Dünyada cismanı yaşayan zihnini ve duygularını ideaların bilgisine yöneltmeyen insanlar fikirsel üretimde bulunmazlarsa ölümlüdürler; yaratıcı zeka denilen idealar üreten zekalar varlık haline dönüşür ve bunun sonu ölümsüzlüğe kadar gider; cisim ölse bile varlık devam eder. Gerçek yaratıcılık ve bereket ideaların üretilmesidir.”

Eflatun’un Şölen’inden özet... (Bordo-Siyah Klasik Yayınlar, İstanbul 2003) 

 

Ankara, 04.01.2009